Giới thiệu về nuôi kiến – Giải thích các từ thường gặp khi mới tập chơi kiến

Nếu bạn mới bắt đầu tìm hiểu về nuôi kiến, chắc hẳn sẽ gặp rất nhiều từ như Queen, Worker, Brood, outworld, major, minor… và có thể cảm thấy khá khó hiểu.

Thực tế, nuôi kiến thì chỉ cần nhớ 1 số từ thông dụng thôi. Bài viết sẽ giới thiệu tất cả thuật ngữ về kiến tuy nhiên bạn không cần phải nhớ hết, Pakuti sẽ nhấn mạnh một số từ mà bạn cần quan tâm nhất ở cuối bài nhé!

Điều quan trọng Pakuti muốn nhấn mạnh ngay từ đầu: Nuôi kiến là nuôi và phát triển một đàn kiến bắt đầu từ 1 Queen (kiến chúa), chứ không phải mua nhiều Queen riêng lẻ rồi cho sống chung để tạo thành một đàn đâu nhé (có thể sẽ có 1 số dòng làm được nhưng rất rất ít và Pakuti không khuyến khích làm vậy).

1. Quá trình nuôi kiến diễn ra như thế nào?

Một đàn kiến (Colony) có thể gồm nhiều thành viên với những nhiệm vụ khác nhau.

Thông thường, một đàn sẽ có:

• Queen – kiến chúa
• Worker – kiến thợ
• Brood – trứng, ấu trùng và nhộng
• Một số loài khi đàn phát triển sẽ xuất hiện các nhóm Worker có kích thước và nhiệm vụ khác nhau, chẳng hạn Minor (Worker nhỏ), Media (Worker có kích thước trung bình), Major (Worker lớn hơn, thường có đầu và hàm phát triển hơn). Không phải loài nào cũng có đủ Minor – Media – Major mà chỉ có Worker tương đối đồng đều về kích thước.

Queen là thành viên có vai trò sinh sản chính và là nền tảng để một đàn kiến phát triển. Vì vậy, khi bắt đầu nuôi kiến, cách phổ biến nhất là:

1 Queen → Đẻ trứng → Brood (trứng, ấu trùng và nhộng) → Worker đầu tiên → nhiều Worker → đàn kiến lớn dần thành 1 bầy lớn (Colony).

Có thể hình dung đơn giản:

Queen → Trứng → Ấu trùng → Nhộng → Worker → Colony

Đây chính là quá trình phát triển – giai đoạn Queen bắt đầu xây dựng đàn.

2. Có phải cứ mua nhiều Queen về là thành 1 đàn?

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất của người mới. Ví dụ bạn mua:

• Queen A
• Queen B
• Queen C

Không có nghĩa là bạn có thể cho cả 3 Queen vào chung một tank rồi chúng sẽ tự tạo thành một đàn. Đối với rất nhiều loài kiến, các Queen không cùng đàn có thể đánh nhau hoặc không chấp nhận nhau. Một đàn kiến thông thường được hình thành từ:

Một Queen (kiến chúa) đã giao phối → Queen bắt đầu đẻ trứng → nuôi lứa Worker (kiến thợ) đầu tiên → Worker tiếp tục chăm sóc Queen và Brood → đàn phát triển.

Vì vậy, khi mua kiến để bắt đầu nuôi, bạn thường sẽ gặp 4 dạng:

• Queen đơn (Queen lẻ)
  → 1 Queen chưa có Brood (trứng/ấu trùng/nhộng).

• Queen + Brood
  → Queen đã bắt đầu đẻ trứng và có trứng/ấu trùng/nhộng.

• Queen + Worker
  → Queen đã có những Worker (kiến thợ) đầu tiên, thông thường từ 1-20w.

• Queen + Colony
  → Queen cùng một đàn đã phát triển với số lượng Worker lớn hơn (thường từ 50w trở lên).

Dĩ nhiên, số lượng Worker khác nhau sẽ có giá khác nhau vì người bán đã bỏ thời gian chăm đàn lớn từ từ.

3. Queen đã giao phối và Queen chưa giao phối

• Queen đã giao phối với Male (Kiến đực) và có khả năng sinh ra Worker, từ đó phát triển thành đàn.
• Queen chưa giao phối thường không thể phát triển thành một đàn Worker bình thường như một Queen đã giao phối.

Vì vậy khi mua Queen, người mới nên hỏi rõ: Queen đã giao phối chưa? Queen có khả năng đẻ hay không? Nếu mua phải Queen chưa giao phối, dù bạn có chăm bao lâu thì kiến chúa cũng không thể đẻ được.

4. Alate là gì?

Alate là cách gọi những cá thể sinh sản có cánh, thường bao gồm:

• Winged Queen – Queen có cánh
• Winged Male – Male có cánh

Khi đàn đủ trưởng thành và điều kiện phù hợp, đàn có thể sản sinh các cá thể sinh sản có cánh để thực hiện quá trình bay giao phối.

5. Worker là gì?

Worker = Kiến thợ là những thành viên bạn sẽ nhìn thấy rất nhiều trong đàn. Worker thường đảm nhận các công việc như:

• Chăm sóc Queen
• Chăm sóc trứng, ấu trùng, nhộng
• Tìm kiếm thức ăn
• Tha thức ăn về tổ
• Vệ sinh tổ
• Bảo vệ đàn
• Mở rộng và duy trì tổ

Worker thường không sinh sản theo cách của Queen. Khi Queen mới bắt đầu sinh sản, những Worker đầu tiên có vai trò cực kỳ quan trọng vì từ đây Queen không còn phải tự mình làm tất cả công việc nữa.

6. Brood là gì?

Brood = toàn bộ các giai đoạn con non của kiến. Brood thường bao gồm:

• Egg = Trứng
• Larva = Ấu trùng
• Pupa = Nhộng

Khi nhìn vào một đàn kiến, nếu thấy những vật thể nhỏ màu trắng được Worker chăm sóc thì rất có thể đó là Brood.

7. Colony là gì?

Colony = Đàn kiến. Một Colony hoàn chỉnh thường gồm: Queen + Worker + Brood + các thành viên khác của đàn.

Ví dụ: Người bán thường sẽ ghi là “Đàn 50w (worker)”, “Đàn 100w (worker)” – thì có nghĩa là đàn đang có khoảng 50-100 Worker, chứ không phải 50-100 Queen (thường thì đàn đó chỉ là 1 Queen).

8. Semi-Claustral và Fully-Claustral

• Semi-Claustral: Queen cần hoặc có xu hướng ra ngoài kiếm thức ăn trong giai đoạn founding (giai đoạn Queen bắt đầu xây dựng đàn: đẻ trứng, chăm sóc và bảo vệ).
• Fully-Claustral: Queen có thể bắt đầu founding mà trong giai đoạn đầu không cần ra ngoài kiếm thức ăn, sử dụng nguồn năng lượng dự trữ trong cơ thể để nuôi lứa Worker đầu tiên, sau đó lứa Worker này sẽ có nhiệm vụ chăm sóc trứng/ấu tiếp theo và kiếm ăn cho cả đàn.

Chính vì khác nhau trong giai đoạn founding nên cách chăm sóc Queen sẽ khác nhau theo tùy loài. Không nên áp dụng một cách chăm sóc cho tất cả các loài kiến.

Ví dụ: Nếu chăm kiến Queen (viết tắt là Q) thuộc Semi thì mình thỉnh thoảng sẽ cho ăn để Q có sức khỏe trong lúc founding. Còn khi chăm Q dòng Fully thì mình nên để Q yên tĩnh trong thời gian đẻ trứng/ấu/nhộng, chỉ cho ăn khi xuất hiện những kiến thợ đầu tiên.

9. Ống nghiệm nuôi kiến

Một setup Ống nghiệm nuôi kiến cơ bản thường có:

Nước → bông giữ nước → khoang Queen → bông chặn phía ngoài

Nước giúp tạo nguồn ẩm cho Queen trong thời gian dài. Khi Queen mới bắt đầu founding, Ống nghiệm thường thuận tiện hơn một tank lớn vì:

• Không gian nhỏ
• Dễ kiểm soát
• Queen cảm thấy an toàn hơn
• Dễ quan sát Brood
• Dễ kiểm soát độ ẩm

10. Nest là gì?

Nest = tổ kiến. Đây là nơi đàn sinh sống, nghỉ ngơi, nuôi Brood và Queen. Các loại tank kiến có thể được thiết kế để mô phỏng một khu vực Nest phù hợp với nhu cầu của từng loài.

11. Outworld là gì?

Outworld = khu vực bên ngoài tổ (nest). Đây là khu vực để kiến:

• Tìm kiếm thức ăn
• Uống nước
• Khám phá
• Xử lý rác

Khi đàn phát triển, Outworld giúp việc cho ăn và vệ sinh thuận tiện hơn. Khi bạn cho ăn, nên để mật+thức ăn bên ngoài outworld, kiến thợ sẽ ra tìm thức ăn và mang vào nest sau.

12. Tank kiến là gì?

Ant Tank / Formicarium = nơi nuôi kiến. Có rất nhiều kiểu tank:

• Tank mica/acrylic
• Tank kính
• Tank thạch cao
• Tank chỉ có Outworld
• Tank dạng đứng (nest đứng)
• Tank dạng nằm ngang (nest ngang)

Thông thường tank sẽ bao gồm 2 bộ phận riêng biệt nhìn vào sẽ thấy ngay: nest+outworld. Khi chọn tank, không phải cứ tank càng lớn càng tốt. Kích thước cần phù hợp với số lượng kiến và đặc điểm của loài (Kiến ưa ẩm thì không nên dùng tank mica, kiến thích đục thì không nên dùng tank thạch cao…)

Đối với Queen lẻ hoặc đàn còn nhỏ, tank quá lớn có thể khiến việc kiểm soát môi trường khó hơn, bạn nên hạn chế chọn tank quá lớn. Có thể chọn tank nhỏ và sau 1 thời gian đàn lớn mạnh, có thể đổi qua tank lớn hơn hoặc mở rộng tank cũng không ảnh hưởng gì tới đàn.

13. Soldier là gì?

Soldier = kiến lính. Đây là cách gọi phổ biến trong cộng đồng để chỉ nhóm Worker có hình thái lớn hoặc chuyên biệt hơn ở một số loài. Tuy nhiên, không nên nghĩ rằng: “Loài nào cũng có Soldier.”

=> Không phải như vậy. Có loài có sự phân hóa Worker rõ ràng, có loài lại không có Soldier theo cách gọi thông thường. Vì vậy khi tìm hiểu một loài cụ thể, nên xem đặc điểm của chính loài đó.

14. Nuôi kiến có phải chỉ cần cho ăn?

HOÀN TOÀN KHÔNG NHÉ!

Nuôi kiến không đơn giản là bỏ kiến vào tank rồi cho ăn mỗi ngày. Người nuôi cần quan tâm đến:

• Độ ẩm
• Nhiệt độ
• Nguồn nước
• Thức ăn
• Không gian
• Vệ sinh
• Mức độ stress
• Tốc độ phát triển của Colony

Quan trọng nhất là phải hiểu loài kiến mình đang nuôi cần điều kiện như thế nào. Đó là lí do đa số người bán và Pakuti chỉ bảo hành kiến trong quá trình vận chuyển, không thể bảo hành trong quá trình nuôi vì có rất nhiều yếu tố Pakuti không thể can thiệp và hiểu hết về môi trường mà bạn đang chọn nuôi kiến như thế nào. Pakuti chỉ có thể nhờ bạn miêu tả quá trình nuôi và quay video để phán đoán và tư vấn rút kinh nghiệm cho bạn. Hầu hết bạn phải tự trải nghiệm và đúc kết kinh nghiệm cho bản thân để phù hợp với mình nhất nhé!

15. Carbohydrate (đường) và Protein

Là 2 nhóm thức ăn chính của kiến.

• Carbohydrate (đường): Cung cấp năng lượng cho hoạt động của kiến, có thể từ: Nước đường, mật, các loại thức ăn giàu carbohydrate phù hợp.
• Protein: Quan trọng cho quá trình phát triển Brood (trứng,ấu,nhộng). Nguồn protein thường đến từ các loại thức ăn phù hợp với kiến, chẳng hạn côn trùng, sâu, dế, gián dubia…

Tùy loài và từng giai đoạn phát triển mà nhu cầu thức ăn sẽ khác nhau.

16. Các loại mở rộng đàn/hệ thống nuôi

Khi Colony (đàn) phát triển, số lượng Worker tăng lên và không gian cũ trở nên chật. Lúc này bạn có thể mở rộng không gian, thông thường sẽ có các cách mở rộng sau phù hợp từng nhu cầu khác nhau tùy bạn chọn:

• Thêm nest: 1 số nest được thiết kế có lỗ thông để nối thêm nhiều nest khác mà không cần thêm outworld.
• Thêm Outworld: Outworld có các lỗ thông tiện cho việc nối các tank với nhau thông qua dụng cụ như ống nối hoặc 1 số dụng cụ nối đặc biệt khác.
• Nối ống dưỡng nhỏ qua 1 outworld lớn khác: nếu bạn không thích chuyển đàn qua tank khác, có thể mua thêm 1 outworld khác (ko cần nest) nối vào để hoàn thiện, ống dưỡng sẽ trở thành nest và đàn sẽ có ow (outworld) hoạt động riêng. Tuy nhiên bạn cần tìm đồ che chắn ống dưỡng để ánh sáng không ảnh hưởng đến đàn.
• Nối tank này với tank khác: khi đàn lớn mạnh, cần thay đổi qua tank lớn hơn, nhưng bạn không có nhu cầu mua tank lớn thì chỉ cần mua tank như cũ và nối 2 tank với nhau qua ống nối, kiến sẽ biết phân bổ ra cho đều 2 tank để hoạt động tốt hơn.

17. Người mới nên nhớ những gì?

• Queen là nền tảng của Colony (đàn)

Một đàn kiến không phải đơn giản là tập hợp nhiều con kiến bỏ chung vào một tank. Đàn kiến được hình thành và phát triển theo cấu trúc xã hội của loài.

• Nuôi kiến thường bắt đầu từ Queen

✅ Quá trình phổ biến là: Queen (Chúa) → Brood (Trứng/Ấu/Nhộng) → Worker (Thợ) → Colony (Đàn).

❌ Chứ không phải: Nhiều Queen lẻ → bỏ chung → thành một đàn.

• Không phải Queen nào cũng sống chung được

Việc một loài có thể có nhiều Queen không có nghĩa mọi loài đều có thể ghép Queen. Phải biết rõ đặc tính của loài trước khi thực hiện.

• Không phải loài nào cũng có Soldier (Kiến lính)

Một số loài có Worker phân hóa thành các nhóm kích thước khác nhau, một số loài thì không.

• Không phải loài nào cũng có cách chăm sóc giống nhau

Mỗi loài có thể khác nhau về: Nhiệt độ – Độ ẩm – Thức ăn – Không gian – Tập tính founding – Tập tính làm tổ – Tốc độ phát triển.

• Đừng vội chuyển Queen vào tank lớn

Queen lẻ hoặc đàn nhỏ thường phù hợp với không gian nhỏ, dễ kiểm soát. Khi đàn lớn dần mới mở rộng hệ thống.

pakutishop

all author posts